Παρασκευή, 21 Αυγούστου 2015

«Επαναστατική Κυβέρνηση» μια αντίφαση

tumblr_nswpabcOYs1spefaco1_500

Η ελευθερία, «αυτό το τρομερό όνομα, γραμμένο πάνω στο άρμα της θύελλας», είναι η κοινή αρχή σε όλες τις επαναστάσεις. Χωρίς αυτήν, οι επαναστάτες δεν μπορούν να φανταστούν την δικαιοσύνη. Ερχεται όμως ο καιρός που η δικαιοσύνη απαιτή την αναστολή της ελευθερίας. Η τρομοκρατία, μικρή ή μεγάλη, στέφει τότε την επανάσταση. Κάθε εξέγερση είναι νοσταλγία αθωότητας και έκκληση προς το ανθρώπινο πλάσμα. Η νοσταλγία όμως παίρνει μια μέρα τα οπλα και αναλαμβάνει την πλήρη ενοχή, δηλαδή το εγκλημα και τη βια. Οι εξεγέρσεις των δούλων, οι βασιλοκτόνες επαναστάσεις και αυτές του 20ου αιώνα αποδέχτηκαν έτσι, συνειδητά, μια όλο και μεγαλύτερη ενοχή, εφόσον στόχευαν να υιοθετήσουν μιαν απελευθέρωση όλο και πιο ολοκληρωτική. Αφότου αυτή η αντίφαση έγινε ολοφάνερη, εμποδίζει τους επαναστάτες της εποχής μας να εχουν το υφος ευτυχίας και ελπίδας που έλαμπε στα πρόσωπα και στους λόγους της Συντακτικής Συνέλευσης.

Ειναι αναπόφευκτη, χαρακτηρίζει ή προδίδει την αξία της εξέγερσης;

Να το ερώτημα που τίθεται για την επανάσταση, όπως είχε τεθεί και για τη μεταφυσική εξέγερση.

Η επανάσταση, για να πούμε την αλήθεια, δεν είναι παρά η λογική συνέχεια της μεταφυσικής εξέγερσης και θα ακολουθήσουμε, στην ανάλυση του επαναστατικού κινήματος, την ίδια απεγνωσμένη και αιματηρή προσπάθεια για την επιβεβαίωση του ανθρώπου απέναντι σ΄αυτό που το αρνείται. Το επαναστατικό πνεύμα αναλαμβάνει, έτσι την υπεράσπιση αυτής της πλευράς του ανθρώπου που δεν θέλει να υποκύψει. Πασχίζει απλώς να του δώσει την κυριαρχία του, με το πέρασμα του χρόνου. Απορρίπτοντας τον Θεο, επιλέγει την Ιστορία, με μια λογική προφανώς αναπόφευκτη.

Θεωρητικά, η λέξη επανάσταση διατηρεί την έννοια που έχει στην αστρονομία. Ειναι ένα κίνημα που διαγράφει έναν πλήρη κυκλο, που περνά από τη μια κυβέρνηση στην άλλη, ύστερα από μια τέλεια μετατόπιση. Η αλλαγή του καθεστώτος ιδιοκτησίας, χωρίς αλλαγή της αντίστοιχης κυβέρνησης, δεν είναι επανάσταση, αλλά μεταρρύθμιση. Δεν υπάρχει οικονομική επανάσταση, είτε αιματηρή είτε ειρηνική, που να μην εμφανίζεται συνάμα κι ως πολιτική. Ετσι, η επανάσταση ξεχωρίζει ήδη από την εξέγερση.

Η περίφημη φράση: «Οχι, Μεγαλειότατε, δεν πρόκειται για εξέγερση, πρόκειται για επανάσταση» τονίζει τούτη την ουσιώδη διαφορά. Σημαίνει ακριβώς ότι «έχουμε τη βεβαιότητα μια νέας κυβέρνησης» . Το κίνημα της εξέγερσης, αρχικά, φτάνει γρήγορα σε αδιέξοδο.

Ειναι μόνο μια μαρτυρία χωρίς συνοχή. Αντίθετα, η επανάσταση αρχίζει από μια ιδέα. Για την ακρίβεια, ειναι η εισαγωγή της ιδέας στην Ιστορική εμπειρία, ενώ η εξέγερση είναι μόνο το κίνημα που οδηγεί από την ατομική εμπειρία στην ιδέα.

Ενώ η ιστορία, ακόμη και η συλλογική, ενός κινήματος εξέγερσης είναι πάντα η ιστορία μιας ένταξης χωρίς διέξοδο στα γεγονότα, μιας ακαθόριστης διαμαρτυρίας που δεν δεσμεύει ούτε συστήματα ούτε αιτίες, η επανάσταση είναι μια προσπάθεια προσαρμογής της πράξης σε μια ιδέα για την διαμόρφωση του κόσμου, σε ένα θεωρητικό πλαίσιο.

Γι αυτό η εξέγερση σκοτώνει ανθρώπους και αρχές. Για τους ίδιους όμως λόγους μπορούμε να πούμε ότι δεν έγινε ακόμη επανάσταση στην Ιστορία. Μόνο μια θα μπορούσε να υπάρξει, αυτή που θα είναι η οριστική επανάσταση. Το κίνημα που δείχνει να κλείνει τον κύκλο, ανοίγει ήδη έναν άλλο, τη στιγμή μάλιστα που σχηματίζεται η κυβέρνηση.

Οι αναρχικοί, με τον Βαρλέ επικεφαλής, είδαν καθαρά ότι η κυβέρνηση και επανάσταση είναι συμβίβαστες και μια άμεση έννοια. «Υπαρχει αντίφαση» γράφει ο Προυντόν «όταν λέμε πως μια κυβέρνηση μπορεί ποτέ να είναι επαναστατική· κι αυτό για τον απλό λόγο ότι είναι κυβέρνηση».

Ας προσπαθήσουμε, χάρη στην εμπειρία μας, ότι δεν γίνεται η κυβέρνηση να είναι επαναστατική παρά μόνο ενάντια σε άλλες κυβερνήσεις. Οι επαναστατικές κυβερνήσεις υποχρεώνονται πολύ συχνά να είναι πολεμικές κυβερνήσεις. Οσο περισσότερο επεκτείνεται η επανάσταση, τόσο πιο σημαντικό είναι το διακύβευμα του πολέμου που προϋποθέτει.

Η κοινωνία που προήλθε από το 1789 θέλει να πολεμήσει για την Ευρώπη. Αυτή που δημιουργήθηκε από το 1917 αγωνίζεται για την παγκόσμια κυριαρχία. Η ολική επανάσταση καταλήγει έτσι να διεκδικήσει – θα δουμε παρακάτω γιατί – την παγκόσμια εξουσία.

Περιμένοντας τούτη την εκπλήρωση, αν προκειται βέβαια να έρθει, η ιστορία των ανθρώπων είναι, κατά μια έννοια, το σύνολο διαδοχικών εξεγέρσεων. Με άλλα λόγια, το κίνημα της μετατόπισης που βρίσκει σαφή έκφραση στο διάστημα, είναι απλά και μόνο ένα κινημα κατά προσέγγιση στο χρόνο. Αυτό που αποκαλούσαν ευλαβικά τον 19° αιώνα προοδευτική χειραφέτηση του ανθρωπίνου γένους μοιάζει, εξωτερικά, σαν μια αδιάκοπη σειρά από εξεγέρσεις που ξεπερνά η μια την άλλη, πασχίζοντας να βρουν τη μορφή τους στην ιδέα, αλλά δεν έφτασαν ακόμη στο στάδιο της οριστικής επανάστασης που θα σταθεροποιούσε τα πάντα στη γη και στον ουρανό.

Η επιφανειακή εξέταση δεν θα κατέληγε έτσι σε μια πραγματική χειραφέτηση, αλλά μάλλον σε μια επιβεβαίωση του ανθρώπου από τον ίδιο τον εαυτό του, επιβεβαίωση όλο και ευρύτερη αλλά πάντοτε ημιτελή.

Αν έστω και μια φορά γινόταν πραγματικά επανάσταση, ε λοιπόν, τότε, δεν θα υπήρχε πλέον ιστορία. Θα υπήρχε ευτυχησμένη ενότητα, και ο θάνατος θα είχε χορτάσει. Γι΄αυτό τον λόγο όλοι οι επαναστάτες αποβλέπουν τελικά στην ενότητα του κόσμου κι ενεργούν σαν να πίστευαν στην αποπεράτωση της Ιστορίας.

Η πρωτοτυπια της επανάστασης του 20ου αιώνα συνίσταται στο ότι, για πρώτη φορά, ισχυρίζεται ανοικτά και ξάστερα ότι θα πραγματοποιήσει αυτό που είχε παλιά ονειρευτεί ο Ανίχαρσις Κλούτς, την ενότητα του ανθρωπίνου γένους, και συνάμα την οριστική κορύφωση της Ιστορίας. Οπως το κίνημα της εξέγερσης κατέληγε στο «όλα ή τίποτα», όπως η μεταφυσική εξέγερση ήθελε την ενότητα του κόσμου, έτσι και το επαναστατικό κίνημα του 20ου αιώνα, φτάνοντας στις πιο σαφείς συνέπειες της λογικής του, απαιτεί με τα όπλα στο χέρι, την ιστορική ολότητα.

Αναγκάζουν τότε την εξέγερση να γίνει επαναστατική, αλλιώς θεωρήται επιπόλαιη ή παρωχημένη. Δεν αρκεί πλέον για τον στασιαστή να θεοποιήσει τον εαυτό του, όπως ο Στίρνερ, ή να σώσει το τομάρι του με την συμπεριφορά του. Πρέπει να θεοποιήσει τον άνθρωπο, όπως ο Νιτσε, και να επωμιστεί το ιδανικό του υπερανθρώπου για να εξασφαλίσει την σωτηρία όλων, οπως το ευχόταν ο Ιβαν Καραμαζώφ.

συνεχίζεται…

Δεν υπάρχουν σχόλια: